YAMAÇ HAMAMI

 

Parion akropolünün ve antik tiyatronun 300 m. doğusunda Sedat-Naciye NUROVA Parion kazı evinin 100 m. kuzeydoğusundaki yükseltinin batı yamacında yer alan Yamaç Hamamı’nda ilk kazı çalışmalarına 2008 yılında başlanılmıştır.

Yamaç hamamında bugüne kadar yapılan kazılar sonucunda hamamın 9 bölümü ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkarılan 9 bölüm içerisinde 4 bölüm Roma hamamlarının ana bölümleri olmasıyla dikkat çekmektedir. 8,1x8,5m. ölçülerine sahip hamamın ana giriş kapısının da bulunduğu apoditerium bölümüdür. Apoditeriumun zemininin ele geçen Arkeolojik bulgulara göre büyük boyutlu mermer plakalarla kaplandığı anlaşılmaktadır. Ancak yoğun tahribat nedeni ile mermer plakaların küçük bir bölümü günümüze kadar gelebilmiştir.

Yapılan çalışmalarda frigidarium olarak adlandırılan bölümün tamamı ortaya çıkarılmıştır ve bu bölümün de apoditeriumda olduğu gibi zemini mermer plakalarla kaplanmıştır. Frigidariumun kuzey tarafında iç kısmında bir piscinanın yer aldığı apsisli bir bölüm ortaya çıkarılmıştır. Apsisli bölümün iki pencere yardımıyla aydınlatıldığı anlaşılmıştır.

Ortaya çıkarılan bir diğer yapı ise, tek kişinin sığabileceği büyüklükte, daire formlu, iç kısmında hem içine inmeye yarayan hem de oturma işlevine yarayan bir basamağa sahip kişisel bir duş yeri ortaya çıkarılmıştır. Duş yerinin zemini ve duvarları mermer plakalarla kaplanmıştır. Duş yerinin içerisinde yer alan gider deliği apoditerium içerisindeki kanala bağlanmış olup bu alanın yıkanma amaçlı bir duş yeri olduğunu açıklar niteliktedir.

Frigidarium bölümünün yanında yer alan diğer bir bölümün tepidarium olma ihtimali yüksektir. Bu bölümün zeminin de mermer levhalarla döşenmiş olduğu ve ayrıca ele geçen az miktarda mermer parçalardan ve zemindeki derz izlerinden, zeminin dairesel formda opus sectile döşemeye sahip olduğu da anlaşılmıştır.

Hamamın bir diğer önemli bölümü olarak zemini kısmen çökmüş, 2,5 m. çapa ve yuvarlak bir forma sahip olan bölüm, hypocaust sistemiyle ısıtılmaktadır. Hypocaust sisteminin pilaeleri pişmiş toprak künk şeklindedir. Duvarları ve zemini mermer plakalarla kaplanmıştır. Bölümün küçük bir plana sahip olması bu bölümün zeminden ısıtmayla yeteri derece sıcaklığa kavuşmasına yetmiş olmalıdır ki; duvardan ısıtma sistemine ihtiyaç duyulmamıştır. Form açısından yuvarlak olması buranın sudatorium veya laconicum olabileceğini işaret etmektedir. Vitruvius bu konuda şöyle demektedir; Laconicum ve diğer terleme banyoları ılık odanın yanında yer almalı ve kavisli kubbenin altına kadar olan yükseklikleri genişliklerine eşit olmalıdır. Isının çevrenin her tarafına eşit olarak yayılabilmesi için daire şeklinde olmalıdırlar. Anadolu’da ve Anadolu dışında yer alan birçok Roma hamamlarında daire formlu Laconicum örneklerine rastlamaktayız.

Bununla birlikte 3 adet su kanalı ve su deposu ortaya çıkarılmıştır. Tonozlu bir mimariye sahip su deposunun, en doğuda yer alan, kuzey-güney doğrultuda uzanan ve 0,52 m. genişliğinde kanal yapısıyla bağlantılı olduğu anlaşılmıştır. Üstünü kapatan taşların tahrip olduğu anlaşılan kanalın, yüzeyi düzeltilmiş, kırmızı harçla örülmüş bir yapıya sahip olduğu anlaşılmıştır. Atık suların içerisinde yer alan maddelerin asit etkisi yapmasından dolayı atık su kanallarının yüzeyinde genellikle kireç tabakasına rastlanılmaz.

Zemin kaplaması olmayan, caldariumun güneydeki dikdörtgen formlu odanın  duvarlarında is izi görülmesi; buranın hypocaustla bağlantılı bir bölüm olduğuna işaret etmektedir. Yapılan incelemelerde buranın hamamın ana praefurnium bölümü olduğu anlaşılmıştır. Yapıda çok çeşitli buluntu konteksleri ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkan buluntuları sikkeler, seramikler, cam ve metal eserler, pişmiş toprak figürinler, değerli taşlar, mermer bezeme elemanları, kemik eserler, mermer plastik eserler vs. şeklinde sınıflandırmak mümkündür. Parion Yamaç Hamamı’nı konumu açısından değerlendirmek gerekirse yer seçimi açısından Romalılar önemli yapıları kentin önemli noktalarına inşa etmişlerdir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, hemen karşısında akropol ve tiyatronun bulunması, kuzeyinde deniz manzarasının olması, hamam yapısının buraya konumlandırılması açısından uygun görünmektedir. Arkeolojik katmanlarla bağlantılı şekilde incelenen materyaller yapının ilk olarak MS 1. yüzyılda faaliyete geçtiğini göstermektedir. Fakat uzun bir süre kullanıldığı anlaşılan hamam, çeşitli dönemlerde tamiratlar ve değişiklikler geçirmiştir. Bu yüzden günümüze kadar gelen hamam kalıntılarının büyük kısmı daha sonraki evreye aittir.

Sonuç olarak Yamaç Hamamı Parion antik kentinin sosyal ve ekonomik yönlerine ışık tutmasının yanında, kentin mimari yapısı hakkında da bilgi vermektedir. Antik kentin kısa mesafelerle iki hamama sahip olması kentin büyük bir nüfusa sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.