Parion Güney Nekropolü’nde bu yılki çalışmalara başlamak üzere gelindiğinde önceki yıl kazı çalışmaları sonrası bırakılan bazı kısımlarda kaçak kazılar sonucu oluşan tahribatlar olduğu görüldü(Resim1 ). Alanda genel bir temizlik çalışması ve tahribat izlerinin giderilmesinin ardından önceki yıl açma yüzeyi itibariyle çalışılan D4d açmasında ve bunun batısında 5x5 m. ölçülerinde oluşturulan D4c karelemesinde çalışmalar yapıldı.

            D4d açmasında önceki yıl bırakılan -1.80m. derinlikten itibaren devam ettirilen çalışmalarda ikisinin çok az kısmı sağlam olarak, birinin yarısı, ikisinin ise tamamı sağlam olarak ele geçmiş toplam 5 adet mezar ortaya çıkarıldı (Resim2 -3 ). Bu mezarlardan taş döşeli yolun kuzeyinde ele geçenler M94 ve M95 olarak adlandırıldı. Bunlardan M94 D4d açmasında batı taraftaki 113x51cm. lik kısmı koruna gelmiş halde doğu batı yönünde yer almakta, doğu yarısı TSM4 tarafından tahrip edilmiş, Cesedin Kiremit Döşeli Zemine Yerleştirildiği Düz Semerdam Kiremit Mezar tipinde olup kiremitlerin üst seviyesi D4d açmasının yüzeyinden -2,24m., kiremitlerin taban seviyesi D4d yüzeyinden -2,61m. derinlikte bulunmaktadır. Mezar içerisinden ayakları batıya doğru olan iskeletin dizden aşağısı dışında herhangi bir buluntu ele geçmedi. Mezarın, TSM1-2-3 ile aynı döneme tarihlenen TSM4 tarafından tahrip edilmiş olması M94’ün TSM1-2-3-4 ile aynı dönem yada biraz daha öncesine yani Hellenistik döneme ait olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca 2006 yılında ortaya çıkarılan ve hemen yakınında Erken Hellenistik Döneme ait bir Bodur Lekythosun bulunduğu ancak kesin olarak hangi döneme ait olduğu anlaşılamayan, M20 ile bu mezarın aynı tipte olması da bu mezarların Hellenistik Dönme ait mezarlar olduklarını destekler niteliktedir. M95 olarak adlandırdığımız mezar ise kuzey güney doğrultusunda olup sadece 40cm. lik kısmı koruna gelmiş ve D4b yüzeyinden -2,57m. derinlikte yer almaktadır. Mezarda kafatası kemiği üzerindeki düz kiremit parçası mezarın, Düz Semerdam Kiremit Mezar tipinde olduğunu göstermiş ve kırık vaziyette bir unguentarium dışında buluntu ele geçmemiştir.

            D4d açmasında taş döşeli yolun güneyinde açma yüzeyinden -2.35m. derinlikte yer alan mezarlardan M101 olarak adlandırılan mezar etrafında ele çene çivilerden anlaşıldığı kadarıyla Ahşap Tabut Mezar tipinde olup inhumasyon gömü uygulanmıştır. Etrafında ele geçen çiviler itibariyle yaklaşık 1.50x0.45m.’lik bir alanı kapsayan, doğu-batı yönünde uzanan mezarda batı kısımda birkaç diş, korozyonlu bronz sikke ve bir adet halka biçimli altın küpe, doğu uçta bir piş.top. lagynos, bir piş.top. çift kulplu kantharos ve bunların güneyinde çivilerin kapladığı alanın hemen dışında, diskusunda iki atlı figürü bulunan bir piş. top. kandil ele geçmiştir (Resim4 ). Bu mezarlardan batıda yer alan ve büyük oranda tahrip olan M102’nin yaklaşık 0.35m.lik ele geçen kısmında yer alan düz kiremit parçaları ile bunların altından ele geçen bir iskelete ait kafatasından dolayı mezarın güneybatı-kuzeydoğu yönünde uzanan, inhumasyon gömünün uygulandığı Düz Semerdam Kiremit Mezar olduğu anlaşılmıştır. Mezardaki kafatasında ağız kısmından ele geçen aşırı korozyonlu küçük boyutlu bronz sikke dışında buluntu ele geçmemiştir. Bu iki mezarın güneyinde yer alan, Cesedin Kiremit Döşeli Zemine Yerleştirildiği Düz Semerdam Kiremit Mezar tipindeki M103 hafif kuzey doğu güney batı yönünde yerleştirilmiştir. Üzerini örten kiremitler itibariyle 1.80x0.45m. ölçülerinde olan mezar, D4d açması yüzey seviyesinden -3.10m. derinliktedir. Mezarın tabanı her biri 76x45cm. ölçülerinde olan, astragallı kısımları üste doğru denk gelecek şekilde uzunlamasına yerleştirilmiş 3 kiremitle kaplanmıştır. Mezar içersinde, başı batıda sırtüstü yerleştirilmiş bir kadın iskeleti ve bu iskeletin sol kolunun hemen bitişiğinden çift kulplu ancak kulplarından biri kırılmış küçük boyutlu bir kap ile küçük bir kase, bir ağırşak parçası ve baş kısmında muhtemelen bir tokaya ait metal parçalar ele geçti. Mezarda kullanılan kiremitlerin hemen hemen tamamının astragallı kısımlarında daha önce hiçbir kiremitte görmediğimiz ton balığı biçiminde baskılar görüldü. Hem bulunduğu derinlik itibariyle hem de daha önce ortaya çıkarılan M20 ve M93 mezarlarıyla aynı tipi yansıtması sebebiyle M103’ünn Hellenistik Döneme ait olduğu ve bu mezar tipinin Hellenistik Dönemde kullanıldığı kanısına varılmıştır.

            İlk olarak bu kazı sezonunda çalışılmaya başlanan D4c açmasında ve bu açmanın kuzeyinde yer alan D4a açması güney kesitinin yaklaşık 0.70m. genişliğindeki kısmında yapılan çalışmalarda, ele geçen buluntuları ışığında mezar yada bir mezara ait olduğu düşünülen buluntu grubu olarak değerlendirilen toplam 11 mezar ortaya çıkarılmıştır(Resim5 -6 ) .

            Bu açmada ait olduğu mezarın tahrip edildiği ya da devamında olabilecek mezarın henüz çalışılmamış alanda olduğu tahmin edilen 2 buluntu grubu bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan ve D4c açması batı kesiti yüzeyinden -2.20m. derinlikte bulunan  M97’nin güney ucunda sadece bir kiremit parçası bulunmakta, bu plakanın kuzeyinde ise, etrafında ele geçen çivilerden anlaşıldığına göre yaklaşık 35x30cm.ölçülerinde ahşap bir sandık içerisinde bırakılan tahta oturur vaziyette iki kadın figürini, altında taht bulunmayan fakat yine oturur vaziyette betimlenen bir kadın figürini, bir güvercin figürini, niş içerisinde betimlenmiş bir Aphrodite figürini, bir Knydos Aphroditesi figürini, kırık vaziyette bir piş.top. lagynos, diskusunda atlı birinin betimlendiği kandilden oluşan ölü hediyeleri grubu bulunmaktadır (Resim7 ). Bu kısımda herhangi bir iskelet kalıntısına rastlanmaması bunların 2005 yılı çalışmalarında F3c açmasında ortaya çıkarılanlar gibi Adak Grubu olarak değerlendirilebileceğini düşündürmüştür. Buna benzer bir buluntu grubu da açmanın kuzeyinde girilen 0.70m.’lik kısımda kesit içerisinde  -1.60m. derinlikte ortaya çıkarıldı. İki Eros figürini ve bir cam bardaktan oluşan bu grubun etrafında herhangi bir kapama elemanına ait parça ya da çivi ele geçmedi. Ancak buluntuların hemen üzerinde bulunan kaval kemiği parçası en azından inhumasyon gömü uygulanan bir mezar olduğunu gösterir niteliktedir.

            Bir kısmı D4c açmasının kuzey kesitinde, bir kısmı D4a açmasına doğru girilen 0.70m.’lik kısmında belirlenen 4 mezardan biri tamamen sağlam vaziyette, ikisi kısmen tahrip olmuş vaziyette, biri ise büyük kısmı D4a açmasının açılmayan kısmında kalmış şekilde ele geçti. Tahrip olmuş durumdaki iki mezardan M89, açmanın batı kesiti yüzey seviyesinden -1,40m. derinlikte ve doğu-batı doğrultusunda yer almaktadır. Mezar kiremitleri yatay olarak yerleştirilen Düz Semerdam Kiremit Mezar tipindeki mezarda inhumasyon gömü uygulanmış olup mezarın güneydoğu tarafındaki mezar plakası üzerinden kırık vaziyette bir bronz ayna ve bir piş. top. unguentarium ele geçmiş,  mezar içerisinden ise başı doğuda olan ve dış kısımda bulunan bronz aynadan dolayı bir kadına ait olduğu düşünülen iskelet haricinde buluntu ele geçmemiştir. Bu kısımdaki bir diğer tahrip olmuş mezar, M92’nin bulunduğu alanda toprağın baskısı sonucu ezilerek dağılan kiremitlerin altında herhangi bir buluntu ele geçmeyince devam edilen çalışmalarda D4d batı kesit itibariyle -1.93m. derinlikte,  kırık vaziyetteki düz mezar plakaları ile kaplı, doğu-batı yönünde 1.30x0.45m. lik bir alanı kaplayan, Düz Semerdam Kiremit Mezar tipinde bir mezar olduğu tespit edildi. Plakalar altından baş kısmı batıda yer alan, ayakucu ve sağ omuz kısmı, daha sonra yerleştirilen diğer mezarlar tarafından tahrip edilmiş bir iskelet ele geçtiği için M92 olarak adlandırılan asıl mezarın bu mezar olduğu tespit edilmiştir. Mezar içerisinden sırt üstü yatırılmış iskelet haricinde herhangi bir buluntu ele geçmemiştir. Bu iki tahrip olmuş mezarın doğusunda yer alan, kremasyon gömüye sahip M93 kuzey doğu-güney batı yönünde uzanmakta ve yaklaşık 1m.’lik kısmı haricinde D4a açmasının açılmayan kısmı altında kalmaktadır. Plakalarının kapladığı alanın genişliği 0.50m. , kremasyon gömü çukuru ise yaklaşık 0.70m. genişliğindedir. . Dışbükey Semerdam Kiremit Mezar tipindeki mezar D4c açması yüzey seviyesinden -1.70m. derinliktedir. Kremasyon gömünün uygulandığı mezarın içte güney ucunda  4 piş.top. unguentarium ile 1 piş. top. kandil, bunların hemen batısında, üzerindeki ahşap kalıntılardan anlaşıldığı kadarıyla ahşap kapağı bulunduğu düşülen bronz bir ayna, mezarın orta kısmında. 1 piş. top lagynos, mezarın kuzey ucuna yakın konumda 1 piş. top. unguentarium ve mezarın güzey ucunda plakanın dış kısmında 1 piş. top.  unguentarium ele geçmiştir(Resim8 ). Buluntulardan anlaşıldığı kadarıyla mezarın başucu kuzey taraf olmalıdır.

D4c açmasının kuzey doğusunda, büyük bir kısmı D4a’ya doğru genişletilen kısımda yer alan Dışbükey Semerdam Kiremit Mezar tipindeki M91’de cesedin üzeri ki kat kiremitle kapatılmıştır(Resim9 ). Mezarın dıştan dışa ölçüleri yaklaşık 1.70x0.50m. ölçülerinde olup mezar üzerindeki kiremitlerin altında, mezar içerisinde ahşap tabutla gömünün yapıldığını gösteren çiviler ele geçmiştir. Bu çivilerin bulunduğu noktalara göre ceset yaklaşık 1.30x0.42m. ölçülerinde bir ahşap tabut içerisinde gömülmüş ve ölü hediyeleri de cesedin üzerine bırakılmıştır. Bu ölü hediyeleri ahşap tabutun ortasına konmuş 1cam, 7 piş. top. unguentarium, tabutun batı ucuna yakın konmuş kırık vaziyette 1 piş. top. lagynos  ile mezar kiremitleri dışında mezarın güneybatı köşesindeki kiremidin hemen dip tarafına bırakılmış, yağ deliğinde fitil iğnesi bulunan 1 piş. top. kandilden oluşmaktadır(Resim10 ). Hafif kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan mezarın iki uç kısmı açık bırakılmış olup batı taraftaki kandilden dolayı bu tarafın mezarın ayakucu olduğu tahmin edilmektedir.  Mezar içerisinden, iskelete ait sağlam kemik parçası ele geçmemesine rağmen iç kısımdaki toprak içerisinde bulunan ilik parçaları mezarda inhumasyon gömünün uygulandığını ve kemiklerin zamanla tamamen eridiğini göstermiştir.

D4c açmasının ortasında taş döşeli yol üzerinde doğu-batı doğrultusunda uzanan, Düz Semerdam Kiremit Mezar tipindeki M90’ın tabanında devşirme kumtaşı plakalar ile güney uzun yüzünde yaklaşık 0.45m. yüksekliğinde moloz taş duvar bulunmaktadır. Mezar tabanı, D4c açması yüzey seviyesinde -2.10m. derinliktedir. Mezarın tabanındaki bu kumtaşı plakaların kapladığı alan yaklaşık olarak 1.25x2.45m, kremasyon gömün uygulandığı mezarın orta kısmında semerdam oluşturacak şekilde yerleştirilmiş kiremitli kısım ise 1.70x0.50m. ölçülerindedir. Mezar kiremitleri içerisinde güney doğu kısma yakın konumda kırık vaziyette 2 unguentarium, mezarın batı ucuna yakın olarak kremasyon izlerinin bitiminde biri küçük boyutlu, biri iğ, diğeri soğan gövdeli 3 piş. top. unguentarium ile bir tokaya ait parçalar ele geçmiştir(Resim11 ).  Bu mezarın kuzeydoğusunda yer alan M96 D4c batı kesit yüzey seviyesiden -2.10m. derinlikte yaklaşık olarak 110x 55 cm. ölçülerindeki kısmı koruna gelmiş bir Ahşap Tabut Mezardır. Mezar, 4 piş. top. unguentarium, 2 cam unguentarium, bir emzik ağızlı kap, tek kulplu bir kap, 5 kemik toka, yarı kısımları koruna gelmiş 3 adet terracotta figürin ve bunlara ait birkaç parça ile aşırı korozyonlu bronz bir sikkeden oluşan ölü hediyelerine sahiptir(Resim12 ). İnhumasyon gömüye sahip mezar içerisinde ele geçen birkaç diş ve buluntulardan dolayı mezarın bir çocuk mezarı olduğu ve iskeletin erimiş olduğu anlaşılmıştır. M90’ın doğusunda taşa döşeli yolun sonlandığı kısımda doğu batı doğrultusunda uzanan M98 olarak adlandırılan Düz Semerdam Kiremit Mezar tipindeki mezarın 1.20m. lik kısmı görülebilirken batı kesitte devam eden kısımla birlikte mezar 1.75x065m. ölçülerindedir. Mezar kiremitleri alt seviyesi D4c açması yüzey seviyesinden -2,53m. derinliktedir. Mezar kiremitlerinden her biri 0.60cm. uzunluğunda olup güney uzun kenarda yatay vaziyette kısmen üst üste bindirilmiş 3 kiremit, kuzey kenarda ise doğuda 2 kiremit batı uca doğru ise düz bir taş yerleştirilmiştir. Mezarın doğu ucu yatay yerleştirilmiş düz bir kiremitle kapatılmışken batı ucu yine düz bir taşla kapatılmıştır. Mezar plakalarının bazılarının alt kısımları taşlarla desteklenmiştir. Mezar içerisinde başı doğuda sırt üstü yatırılmış 1.50m. boyundaki iskelet dışında herhangi bir buluntu ele geçmemiştir. M98’in güneyinde, hafif kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan TSM8 olarak adlandırılan mezar bu yılki nekropol çalışmalarında ortaya çıkarılan tek Taş Sandık Mezar tipindeki mezardır. Mezar, kapak seviyesi itibariyle D4c batı kesit yüzeyinden -2,07m. derinliktedir(Resim13 ). Mezarın tek parça kumtaşı bloktan oyulmuş omurgalı bir kapağının kuzeydoğusuna yakın bir kısmı kırılarak mezar içerisine girilmiş ve mezar antik dönemde soyulmuştur. Bu soygunda iskeletin tamamen dağıtıldığı mezarın doğusundan bir adet aslan başlı altın küpe, mezarın orta kısmında güney plakaya yakın olarak 1 iğ gövdeli piş. top.  unguentarium, bunun hemen batısında bir adet kemik toka parçası ile bunun kuzey karşısında biri kırık vaziyette 2 bronz halka (?) ele geçmiştir(Resim14 ).

            D4c açmasının güney batı kısmında doğu batı doğrultusunda, taban seviyesi itibariyle açmanın batı kesiti yüzey seviyesinden -2.55m. derinlikte yer alan M99 Düz Semerdam Kiremit Mezar tipinde ve birincil kremasyon gömüye sahiptir. Gömü çukuru yaklaşık olarak 1.90x0.85m. ölçülerinde olan mezarın gömü çukurunun güney batı köşesinde dışa doğru yaklaşık 0.30m. çıkıntı yapan kısmın yakma işlemi sırasında sirkülasyonu sağlama amacıyla açılmış olduğu tahmin edilmektedir. Mezar kiremitlerinin kapladığı alan 1.70x 0.45m. ölçülerinde olan mezarın her iki uzun kenarında, batı uçtaki ilk sırası dikey, bunun doğusundaki iki sırası yatay olarak kısmen birbiri üzerine oturtulmuş üçer kiremit bulunmakta, mezarın batı ucu da iki adet taşla kapatılmıştır. Mezar içerisinden sadece doğu uçta, boyun kısımları kırık 2 piş. top. unguentarium ele geçmiştir.

            D4c ve D4d açmalarında yapılan çalışmalarda D4c batı kesit yüzey seviyesinden ortalama olarak -3.10m. derinliğe kadar inilmiş ve ortaya çıkarılan bu mezarlar dışında D4c açması güneyinde, güneydoğu kuzeybatı yönünde yer alan, -1.50m. derinlikten başlayıp -2.70m. derinlikte son bulan bir moloz taş duvar kalıntısı ile D4d aması güneydoğu köşesinden başlayıp, taşa döşeli yolun altından D4c açması kuzey kesitine doğru uzayan -3.10m. derinlikte yer alan tek sıra moloz taş duvar kalıntısı tespit edilmiştir(Resim15 ). Bu her iki moloz taş duvarın işlevi henüz tam olarak anlaşılacak düzeyde olmayıp alanda daha sonra yapılan çalışmalarda çıkan uzantıları doğrultusunda işlevleri anlaşılabilecektir.

NEKROPOL EKİBİ

Arş. Gör. Hasan Kasapoğlu

Arkeolog Merve Bayram

Arkeolog Semra Özdemir

Arkeolog Şefika Kiremit

Arkeolog Ersin Sarıoğlu

Arkeoloji Öğrencisi Adnan Korkmaz

Arkeoloji Öğrencisi Yavuz Kayabaşı

Arkeoloji Öğrencisi Büşra Elif Öztürk

Arkeoloji Öğrencisi Ümmiye Ulutaş

Arkeoloji Öğrencisi Ayça Aydın