Tarihçe

Batı Anadolu’daki bütün Grek kentleri gibi Parion da, İ.Ö. 7. ve 6. yy’da yüksek bir uygarlık seviyesine ulaşmış, ancak İ.Ö. 546 yılında Pers kralı Kyros II (İ.Ö. 559 – 529) tarafından Lidya Krallığı’na son verilince, bütün Anadolu Pers egemenliği altına girmiştir.

Pers kralı Dareios’un damadı Daurises Hellespontos kentleri üzerine yürüyerek Dardanos’u almıştır. Abydos, Perkote, Lampsakos, ve Paisos’u birer gün ara ile ele geçirdikten sonra, Parion üzerine yürüdüğü sırada Karia, İonlar’a uyarak ayaklanınca geri dönmüştür. Ancak Karia ayaklanmasının bastırılmasından hemen sonra Parion da Pers yönetimine geçmiştir.

Pers krallarının boyunduruk altına aldıkları kent devletleriyle tek tek ilgilenmelerine olanak olmadığı için, Anadolu’daki asıl egemenler, Kral ile aynı yetkilere sahip olan satraplardı. Bölgedeki satraplardan bazıları: Abydos’ta Daphnis, Lampsakos’da Hippoklos, Prokonnessos’ta Metrodoros, Kyzikos’ta Aristagoras, Byzantion’da Ariston ve Parion’da Heraphantos’dur. Bu konuda Herodotos' da, Tyran  Heraphantos komutasındaki Parion’luların, Pers kralı Dareios’un İskit Seferine (İ.Ö. 513 – 512) katıldıklarını bildirir.

Grekler, Ege Adaları ve Batı Anadolu’daki kentleri Pers egemenliğinden kurtarmak amacıyla, İ.Ö. 479 – 478 yıllarında “Atika – Delos Deniz Birliği”ni kurmuşlardır. Kısa sürede dağılan bu birliğe, Lampsakos ve Sestos gibi kıyı kentlerinin yanında Parion’un da üye olduğu bilinmektedir.

İ.Ö. 431 – 404 yılları arasındaki Peloponnessos Savaşları sırasında Atina’nın yanında yer alan Parion halkı, Spartalı’lara karşı savaşmıştır. Xsenophon’a göre, İ.Ö. 411 yılında, Alkibiades komutasındaki 86 gemilik Atina donanması, Parion limanında toplanarak Perslere karşı sefere çıkmıştır. 

                İ.Ö. 4.yy.’ın ortalarında Makedonya Krallığı bulunduğu bölgede güçlenmeye başlamış ve Büyük İskender Makedonya egemenliğini sağladıktan sonra doğuya yönelmiştir. İskender’in ‘Doğu Seferi’nde, İ.Ö. 334 yılında Granikos ve İ.Ö. 333 yılında İssos Savaşı’nda Persleri yenmesiyle, bütün Anadolu onun egemenliğine girmiştir. İskender, Anadolu’da yaklaşık 20 kente bağımsızlık vermiştir.  Bu kentler arasında bulunan Parion, Hellenistik Dönem’in başlangıcında bir süre bağımsız kalmıştır.

Parion, olasılıkla Büyük İskender’in kurduğu ve Troas kentlerinin oluşturduğu, dokuz üyeli bir birliğin, “İlion Federasyonu”nun üyesi olmuştur. İ.Ö. 306’da kabul edilen federasyonun en eski kararlarına göre, federasyonda sadece İlion değil, Dardanos, Skepsis, Assos, Aleksandreia Troas, Abydos, Lampsakos, Gargara ve Parion’da vardır. İlion Federasyonu’nun ortak tapınağı İlion’daki Athena Tapınağı idi. Burada kentlerin temsilcileri, iş görüşmek ve ‘Panathenaia Festivali’ni kutlamak için toplanırlardı. Bu birlik, bir konsey dışında, yerel bir ordu, mahkeme veya bir karar verme mercii gibi gerçek güce sahip, siyasal önemi olan konumlara ulaşmamıştır.

Parion, İ.Ö. 302 yılına gelindiğinde Lysimachos’un, İ.Ö. 281 yılında yapılan ‘Kurupedion Savaşı’yla da Suriye Kralı Seleukos’un egemenliği altına girmiştir. İ.Ö. 278 – 277 yıllarında Anadolu bu kez Galatlar’ın (=Keltler) istilasına uğramıştır.

Apameia Barışı sonrası, Hellespontos ve çevresini ele geçiren Eumenes I (İ.Ö. 263 – 241) ve ardından Attalos I (İ.Ö. 241 – 197) başarılı politikalarıyla Galatlar’a karşı büyük zaferler kazanmış ve Aeolia Bölgesi’nde egemen duruma gelmiştir. Troas Bölgesi de, İ.Ö. 241’den sonra, Attalos I döneminde, Bergama Krallığı’nın egemenliğine girmiştir.

İ.Ö. 133’de Attalos III’ün (İ.Ö. 139 – 133) vasiyeti ile Bergama’nın yönetiminin Roma İmparatorluğu’na bırakılmasıyla Parion da Roma’nın idaresine geçmiştir.

İ.Ö. 89 – 73 yılları arasında, ‘Birinci Mithridates Savaşı’ sırasında, Parion, Aleksandreia Troas, Lampsakos ve İlion’a, konumları göz önünde bulundurularak bağımsızlık verilmiştir. Marmara Denizi kıyılarında doğudan batıya doğru Kios, Apemeia, Kyzikos, Parion, Lampsakos ve İlion şehirleri bir savunma hattı oluşturmuşlardı. Bu sayede Parion, Roma için önemli bir savunma gücü oluşturmuştur. Roma Çağı’nda Parion’a büyük önem verilmiş ve İmparator Augustus (İ.Ö. 27 – İ.S. 14 ) kenti “Colonia Pariana Iulia Augusta”  olarak ilan etmiştir. Bu dönemde Parion’da mimari yapılanma faaliyetlerine hız verildiği görülmektedir.